เข่าเสื่อม

ปวดเข่า หัวเข่าเสื่อม

               ข้อเข่าเสื่อมเป็นสาเหตุอันดับต้นๆ ของอาการปวดข้อในคนที่อายุมากกว่า 40 ปี พบในผู้หญิงมากกว่าผู้ชายประมาณ 3 เท่า โดยเฉพาะอย่างยิ่งในผู้หญิงวัยหลังหมดประจำเดือน นอกจากนี้ คนที่อ้วนหรือทำงานหนัก เช่น แบกของ ยืน วิ่งหรือเดินมากๆ อาจทำให้ข้อเข่าเสื่อมก่อนวัยอันควร เนื่องจากผิวข้อมีการเสียดสีกันมากกว่าปกติ จึงทำให้เกิดการสึกกร่อนได้ง่ายขึ้น

               ผู้ป่วยข้อเข่าเสื่อมอาจมีภาวะเสื่อมของข้อหลายๆ แห่งพร้อมกัน โดยเฉพาะในข้อที่ต้องแบกรับน้ำหนักมาก เช่น ข้อสะโพก ข้อกระดูกสันหลัง กระดูกคอ ข้อนิ้วมือ เป็นต้น แต่ผู้ป่วยมักจะมีอาการแสดงเพียง 1-2 ข้อเท่านั้น

ข้อเข่าเสื่อมเกิดจากสาเหตุอะไร?

                   ผิวของข้อเข่ามีกระดูกอ่อนผิวเรียบปกคลุมอยู่ ทำหน้าที่เสมือนโช้คอัพรองรับและกระจายน้ำหนัก ภายในข้อเข่ามีน้ำไขข้อหล่อเลี้ยงกล้ามเนื้อรอบเข่า เพื่อป้องกันการสึกกร่อนของข้อเข่า เมื่ออายุมากขึ้นหรือรับน้ำหนักมากเกินไปหรือมีการบาดเจ็บ กระดูกอ่อนตรงผิวข้อเข่าจะค่อยๆ สึกกร่อน มีกระดูกงอก (หินปูนเกาะ) ขรุขระและมีการสูญเสียน้ำไขข้อในข้อเข่า ทำให้ข้อเข่าเกิดเสียงดังในข้อและมีอาการปวดขัดเมื่อมีการเคลื่อนไหว หากข้อเข่าที่เสื่อมมีการอักเสบก็จะมีการสร้างน้ำไขข้อในข้อเข่าเพิ่มขึ้น ทำให้เกิดอาการบวม ตึงและปวดของข้อเข่า เมื่อข้อเข่าเสื่อมมากขึ้นจะมีอาการโก่งงอ ทำให้เกิดอาการปวดเข่าทุกครั้งที่มีการเคลื่อนไหว พร้อมทั้งทำให้ข้อเข่ามีขนาดใหญ่ขึ้น ในที่สุดผู้ป่วยต้องใช้ไม้เท้าช่วยหรือบางคนจะเดินน้อยลง ทำให้กล้ามเนื้อที่ขาลีบลง ข้อจะยึดติดเหมือนมีสนิมเกาะ เหยียดขาได้ไม่สุด

ข้อเข่าเสื่อมมีอาการอย่างไร?

• เริ่มแรกจะมีอาการปวดเมื่อยเข่าหรือน่อง ถ้าเป็นมากขึ้นจะปวดขัดบริเวณเข่าเมื่อมีการเคลื่อนไหวหรือลุกนั่งหรือเดินขึ้นบันได และอาการปวดขัดจะเรื้อรัง

• บางครั้งอาจมีเสียงดังกรอบแกรบขณะเคลื่อนไหว

• มักจะปวดมาก เวลาเปลี่ยนจากท่านั่งเป็นท่ายืน หรืออยู่ในท่างอเข่า โดยเฉพาะอย่างยิ่งเวลานั่งคุกเข่า พับเพียบหรือขัดสมาธินานๆ หรือเดินขึ้นลงบันไดหรือยกของหนัก 

• ข้อเข่ายึดติด ผู้ป่วยจะไม่สามารถเหยียดหรืองอขาได้สุดเหมือนเดิม

• อาการปวดข้อมักจะเป็นตอนกลางคืน หรือเวลาอากาศเปลี่ยนแปลงหรืออากาศเย็นชื้น

• ข้อที่ปวดมักจะไม่มีอาการบวม แดง ร้อน  (ยกเว้นในกรณีเป็นมากอาจมีอาการบวมและมีน้ำขังอยู่ในข้อ)

การแพทย์จีนมีวิธีบำบัดข้อเข่าเสื่อมอย่างไร?    

          การแพทย์จีนได้จัดโรคข้อเข่าเสื่อม ให้อยู่ในกลุ่มโรคชาและปวดเมื่อย (痹症) ซึ่งมีสาเหตุมาจากการทำงานหนัก ความเสื่อมตามวัยหรือพิษเย็น-ชื้น (风寒湿邪) ที่สะสมบริเวณข้อเข่า ทำให้หลอดเลือดและเส้นลมปราณติดขัด ไปกีดขวางการไหลเวียนของโลหิตและพลังลมปราณจนเกิดอาการปวดขึ้นมา ซึ่งสอดคล้องกับหลักการวินิจฉัยและบำบัดอันสำคัญของการแพทย์จีนคือ ปวดแสดงว่าไม่โล่ง โล่งแล้วก็จะไม่ปวด (通则不痛，痛则不通) นอกจากนี้ การไหลเวียนของโลหิตและพลังลมปราณบริเวณข้อเข่าที่ติดขัด จะทำให้เส้นเอ็น กล้ามเนื้อและกระดูก ได้รับการหล่อเลี้ยงไม่เพียงพอ พร้อมทั้งไม่สามารถขับพิษเย็น-ชื้นที่สะสมและสารพิษต่างๆ ที่เกิดขึ้นจากกระบวนการเมตาบอลิซึมออกไปได้หมดสิ้น ส่งผลให้เกิดความผิดปกติต่างๆ บริเวณข้อเข่า

           การแพทย์จีนจึงนิยมใช้วิธีกระตุ้นการไหลเวียนของโลหิต สลายเลือดคั่งขับพิษและแก้ปวดบวม (活血化淤，清热消毒) เพื่อบำบัดต้นเหตุของโรคเข่าเสื่อม โดยมีกลไกการออกฤทธิ์สำคัญดังนี้ 

• กระตุ้นการไหลเวียนของโลหิต สลายเลือดคั่ง ทำให้ระบบการไหลเวียนโลหิตขนาดเล็ก (Microcirculation) บริเวณข้อเข่าทำงานอย่างมีประสิทธิภาพ เพื่อกระตุ้นการขับสารที่ก่อให้เกิดการอักเสบและทำลายข้อ สารที่ก่อให้เกิดอาการปวด (เช่น สารเบต้าโปรตีน ไกลโคโปรตีนและฮิสตามิน เป็นต้น) รวมทั้งกรดแล็กติกที่สะสมอยู่ในบริเวณข้อเข่าออกไปให้มากขึ้น จึงสามารถลดการระคายเคืองเยื่อหุ้มข้อและบรรเทาอาการปวดบวมได้อย่างเด่นชัด

• การไหลเวียนของโลหิตขนาดเล็กบริเวณข้อเข่าที่ดีขึ้น จะทำให้เส้นเอ็น เส้นประสาทกล้ามเนื้อและกระดูก ได้รับการหล่อเลี้ยงได้มากขึ้น ข้อเข่าบริเวณที่เสื่อมสภาพ จึงได้รับการฟื้นฟูและซ่อมแซมได้เร็วขึ้นและมากขึ้น

• ปรับลดระดับความรุนแรงของปฏิกิริยาการตอบโต้จากระบบต่อมไร้ท่อเมื่อข้อเข่าอักเสบ จึงลดการสร้างและการหลั่งสารที่ก่อให้เกิดการอักเสบและทำลายข้อ พร้อมทั้งลดการหดเกร็งของหลอดเลือดบริเวณที่บาดเจ็บได้อย่างมีประสิทธิภาพ

สาเหตุของอาการชาตามมือ ชาเท้า และส่วนต่างๆ ของร่างกาย